P&P - encyclopedie

P & P - encyclopedie

I n d e x:
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Jezus van Nazareth is begonnen met een nieuwe beweging binnen de joodse godsdienst: Jezus had joodse ouders en was joods opgevoed. De volgelingen van Jezus hebben zijn ‘nieuwe’ leer verspreid in het hele Romeinse Rijk van die tijd, eerst onder joden, later ook onder niet-joden, zoals de Grieken en Romeinen. Later werd het christendom een nieuwe godsdienst.

De belangrijkste talen die toen in de wereld werden gesproken waren het Grieks en Latijn. Veel woorden, vooral in de Rooms-katholieke Kerk, hebben daarom een Griekse of Latijnse (Romeinse = Rooms) achtergrond. Ook de Bijbel, die voor een groot deel was geschreven in het Hebreeuws en Aramees, werd later in het Grieks en Latijn vertaald.

Veel dingen van deze ‘nieuwe godsdienst’ werden overgenomen van wat mensen in die tijd gewend waren. Behalve ideeën over leidinggeven in de organisatie of over de inrichting van gebouwen, horen daar ook gebruiken zoals kleding en gebruiksvoorwerpen bij.

Deze encyclopedie legt belangrijke woorden en gebruiken in de kerk uit: wat is het, waar komt het vandaan, waarom en hoe ze worden gebruikt, en ook wanneer. Veel woorden krijgen pas betekenis als ze met andere woorden in verband gebracht worden. Daarom zijn veel woorden onderstreept, waarmee naar andere woorden wordt verwezen. Kortom het gaat in deze encyclopedie om de hele context waarin ze worden gebruikt.

Woorden en gebruiken in de kerk krijgen pas betekenis als ze gebruikt worden in de kerk zelf. Daarom staat er regelmatig (afbeelding) in de tekst genoemd. Door daarop te klikken zien we de voorwerpen uit onze kerk.

Vormelingen en hun ouders kunnen bijvoorbeeld opzoeken wat een deken is, die hen het sacrament van het vormsel komt toedienen.
Communicanten en hun ouders kunnen een digitale rondleiding door de kerk maken en alle dingen van dichtbij bekijken.

Aanbidding
Wanneer het Heilig Sacrament centraal staat in een gebedsviering spreken we van Aanbidding (Witte Donderdag). Aanbidding is een manier om onze liefde te tonen voor de aanwezigheid van Christus. We kunnen Hem vergeving vragen, Hem beschouwen, Bijbelse of christelijke meditaties houden. Aanbidding kan overdag en ‘s nachts (nachtelijke aanbidding).

Absoute
De absoute is het ritueel in de uitvaartliturgie: de lijkbaar wordt besprenkeld met wijwater en bewierookt, onder het uitspreken van begeleidende gebeden.

Acoliet
Acoliet (komt uit het Grieks en betekent ‘volgen’). Het is een ander woord voor misdienaar. Vroeger was het de laatste kleine wijding van de priester in opleiding. Nu is een acoliet een in de kerk aangesteld persoon, die de pastores helpt bij een viering. Hij/zij zorgt voor wierook, helpt bij het klaarmaken van het altaar voor de eucharistie, biedt wijn en water aan, haalt de ciborie, enz.

Advent
Advent komt van het Latijnse woord adventus, dat ‘komst’ betekent. Met het woord advent wordt de tijd bedoeld waarin we ons op kerstmis voorbereiden. In de adventstijd vallen vier zondagen. Op de eerste zondag van de advent begint een nieuw kerkelijk jaar.

Adventskrans
Adventskrans is een ronde krans met dennengroen en vier kaarsen, die tijdens de advent wordt opgehangen of neergezet. De ronde vorm is een teken van eeuwigheid (zonder begin en zonden einde), en het groen duidt op verwachting. Op alle vier zondagen van de Advent wordt telkens één kaars meer aangestoken.

Allerheiligen
Het hoogfeest van Allerheiligen werd in de Middeleeuwen vastgesteld op 1 november, het begin van de winterperiode, als tegenhanger van het paasfeest. Met Pasen denken we aan Jezus, die uit de dood is opgestaan: de verrijzenis. Op 1 november (Allerheiligen) en 2 november (Allerzielen) eren we alle andere mensen die ons in de dood zijn voorgegaan en voor eeuwig leven bij God, of ze nu heilig verklaard zijn of niet. Het zijn feesten waarop de Kerk omziet naar alle mensen in de hemel wonen.

Allerzielen
Allerzielen is de dag (2 november) waarop de Kerk alle overleden gelovigen gedenkt, daags ná Allerheiligen (1 november). Deze dagen aan het begin van de winter, staan symbolisch tegenover het paasfeest, dat in het voorjaar wordt gevierd.

Alpha
Alpha α is de eerste letter van het Griekse alfabet. In combinatie met de Omega Ω (de laatste letter) verwijst de Alpha naar God, die ‘het begin en het einde’ is (Openbaring 21, 6). De letters ‘alpha en omega’ staan altijd weergegeven op de paaskaars, symbool van Christus.

Altaar
Altaar komt van het Latijnse ‘alta ara’ (= hoge offertafel). Het is meestal een stenen tafel, of een tafel van hout waar een altaarsteen in past. Op het altaar wordt eucharistie gevierd. In de oudste kerken werd het altaar altijd boven het graf van een martelaar gebouwd (b.v. de Sint Pieter in Rome). Later werd bepaald dat ook relikwieën mogen, zoals in onze kerk. Ons hoofdaltaar (afbeelding) heeft nog wel de vorm van een graftombe.

Informatie elders op het Internet:
Het Vaticaan
St Pieter Rome

Antifoon
De antifoon is ander woord voor het Latijnse ‘ voorzang’ ( ook wel ‘keervers’, ‘refrein’ of ‘beurtzang’ genoemd). Dit gezang leidt een psalm in, wordt eventueel tussen de verzen herhaald, en in ieder geval aan het eind de psalm of de lofzang weer herhaald.

Apostel
Apostel is een Grieks woord, dat ‘afgezant’ betekent. Het werd de naam voor de twaalf leerlingen, die Jezus heeft uitgekozen en de opdracht heeft gegeven om zijn leer te verkondigen.

Askruisje
De as voor het askruisje wordt gemaakt van de verbrande palmtakjes van het vorige jaar; de as wordt in de viering gezegend. De palmtakjes van jubel en vreugde (op Palmzondag) moeten verbrand worden: ze gaan als het ware door de dood heen, om teken te worden van het kruis, de dood en de verrijzenis.

Aswoensdag
Aswoensdag is het begin van de christelijke veertigdagentijd. Op die dag kan men een askruisje op het voorhoofd krijgen, als een teken van boete om de vastenperiode bewust mee te beleven als voorbereiding op Pasen. Aswoensdag is één van de twee verplichte vasten- en onthoudingsdagen. De tweede vastendag is Goede vrijdag, aan het eind van de veertigdagentijd. Op beide dagen wordt van volwassen gelovigen verwacht dat zij maar één volle maaltijd gebruiken. Aswoensadg is elk jaar een andere datum.

Bel
zie onder klok

Bediening
Het woord bediening is een oude naam voor drie sacramenten: het sacrament van boete en verzoening, de ziekenzalving en de communie. Deze werden samen ook wel de ‘laatste sacramenten’ genoemd.

Bijbel
De Bijbel (van ‘biblia’) is een bundeling van verschillende heilige geschriften. Het eerste deel is ongeveer gelijk aan de Joodse Bijbel. Dit wordt door ons het Eerste (of Oude) Testament genoemd. Het tweede deel gaat over het leven van Jezus en wat er daarna gebeurde; dit deel heet het Tweede (of Nieuwe) Testament.

Informatie elders op het Internet:
www.willibrordbijbel.nl
De nieuwe bijbelvertaling

Bisdom
Een bisdom of diocees (uit het Griekse dioikêsis, dat ‘huishouding, bestuur of inrichting van iets’ betekent) is het gedeelte van een kerkgebied waarin een bisschop de leiding heeft. Nederland is verdeeld in zeven bisdommen. De voorzitter van de bisschoppenconferentie is kardinaal Adrianus Simonis. Onze parochie ligt in het bisdom van ’s-Hertogenbosch.

Bisschop
Een bisschop staat aan het hoofd van een kerkgebied dat we bisdom of diocees noemen. Onze parochie ligt in het bisdom van ’s-Hertogenbosch. Onze bisschop heet Monseigneur A. Hurkmans. Bisschoppen zijn de opvolgers van de apostelen. In ons land zijn elf bisschoppen actief. Bisschoppen zijn ook altijd priester en worden door de paus benoemd. Zij ontvangen de hoogste graad van het wijdingssacrament.

Blijde Boodschap
Blijde Boodschap is de letterlijke vertaling van het Griekse woord evangelie. Dat is een heel eigen literair genre in de Bijbel over het leven en de leer van Jezus Christus.

Boete en verzoening
Het sacrament van boete en verzoening (vroeger ‘de biecht’) geeft vergeving van zonden en tekortkomingen. We worden opgeroepen tot bekering en verzoening. De priester is in staat namens de Kerk de zonden te vergeven.

Informatie elders op het Internet:
www.boetesacrament.nl

Boom van Jesse
De ‘boom van Jesse’ is een middeleeuwse voorstelling van de stamboom van Jezus. Hij staat vaak op muren en ramen van kerken afgebeeld en is gebaseerd op een tekst van de profeet Jesaja (11, 1-3). Jesse (of Isaï) is de vader van David en hij wordt voorgesteld als een slapende persoon. Uit zijn lichaam ontspringt een boom die enkele van zijn afstammelingen voorstelt. Deze boom eindigt in de voorstelling van Maria en Christus.

Brood
Brood is een eerste levensbehoefte. Tijdens zijn laatste maaltijd met zijn vrienden nam Jezus brood in zijn handen, sprak een dankgebed uit, brak hij het en gaf het hun met de vraag dit teken te herhalen "om aan Hem te denken". Het brood voor de eucharistie wordt hostie of communie genoemd.

Brood en wijn
Brood en wijn zijn de tekenen waarmee Jezus onder ons aanwezig komt. Bij de viering van het sacrament van de eucharistie worden brood en wijn gewijd tot Lichaam en Bloed van Jezus.

Cantor
Een cantor is in het Latijn (voor)zanger. Koorleden samen worden ‘Schola Cantorum’ genoemd, letterlijk: een ‘verzameling van zangers’. Vroeger bestond een Schola uitsluitend uit mannen die het Gregoriaans machtig waren. Leden van een Schola Cantorum vertegenwoordigen, evenals lectoren en acolieten, de gemeenschap van gelovigen.

Catechese
Catechese is het doorgeven van het geloof aan een nieuwe generatie, zoals dat gebeurt in de werkgroep doopvoorbereiding, de werkgroep eerste communie, de werkgroep voor de vieringen voor groot en klein, de werkgroep vormsel, enz. De Blijde Boodschap klinkt ook in speciale catechesebijeenkomsten voor volwassenen, zoals het Leerhuis of lezingen in de parochieprojecten.

Chrisma
Chrisma is de naam van de zalf of olie die gebruikt wordt bij de doop en het vormsel.
Het woord ‘chrisma’ verwijst naar Christus (= gezalfde). Chrisma bestaat uit olie, die de reinheid van het geweten voorstelt, en uit balsem, die de geur van de goede, betrouwbare naam met zich mee draagt. Deze olie wordt elk jaar door de bisschop op Witte donderdag tijdens de zogenaamde Chrismamis gewijd.

Christus
Christus is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse 'Messias' en betekent letterlijk 'Gezalfde'. Later is men deze titel als eigennaam gaan gebruiken voor de gezalfde bij uitstek: Jezus Christus.

Christus Koning
Het hoogfeest van ‘Christus, Koning van het heelal’ wordt gevierd op de laatste zondag van het kerkelijk jaar. Ooit was dit feest bedoeld als een teken van triomf en overwinning op wetenschap en socialisme. De heerschappij van Christus moest zichtbaar zijn in de school, op het werk, in het nieuws, en vooral in de politiek.

Ciborie
Ciborie is de schaal met deksel (afbeelding) waarin de gewijde hosties worden bewaard. Meestal staat de ciborie in het tabernakel.

Collecte
De collecte is een inzameling van de offergaven van de gelovigen. Vroeger werden deze gaven in natura ingezameld. Tegenwoordig gebeurt door middel van geld dat in een collecteschaal of –mandje wordt gedaan. In andere culturen worden soms vruchten, groente of andere gaven naar het altaar gebracht in vrolijke processies.
In de eucharistieviering vindt deze collecte plaats als de tafel wordt klaargemaakt en de gaven van brood en brood worden aangedragen (offerande). In andere vieringen of wanneer het een extra collecte betreft, wordt de collecte gehouden bij het verlaten van de kerk.
De opbrengst van de collecte is altijd bestemd voor de kerk. Dankzij dit geld en de jaarlijkse kerkbijdrage van de parochianen kan de parochie bestaan. Want kerken in Nederland worden niet gesubsidieerd.
Wanneer een deel van de collecte bestemd is voor een ander goed doel wordt dat vooraf aangegeven. Bij uitvaarten wordt gezegd dat we met de opbrengst van de collecte in staat zijn de naam van de overledene nog lang in deze kerk kunnen noemen.

Communie
Communie is een samengesteld woord, dat letterlijk ‘eenwording’ betekent (com = samen; unie = eenheid). De communie is een onderdeel van het sacrament van de eucharistie, waarbij het brood van de eucharistie wordt gedeeld. Door het te ontvangen worden we ‘een’ met de ‘gemeenschap’.
De eerste keer waarop men de communie ontvangt, wordt men speciaal voorbereid. Dat wordt ook de eerste communie genoemd. Op verzoek kunnen parochianen thuis die ziek zijn of om welke reden dan ook niet meer zelf naar de kerk kunnen, de communie thuis ontvangen.
Zoals er een eerste communie bestaat, kennen we ook een ‘laatste communie’ die ook het viaticum wordt genoemd.

Communie thuis
Deze service is bedoeld voor parochianen die ziek zijn of om welke reden dan ook niet meer zelf naar de kerk kunnen. We koppelen de communie thuis aan de Eerste Vrijdag van de Maand, waarop het feest van het heilig Hart wordt gevierd.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat bewoners van het Zorgcentrum of bewoners van de aanleunwoningen in onze parochie ’s zondags thuis de communie ontvangen direct na de viering die wij in de kerk en zij op de TV hebben gevolgd.

Communio
Communio is verbondenheid of gemeenschap. Het klinkt door in woorden als communicatie en communie. Het wijst op het levensideaal van de eerste christenen en is nog altijd de basis van een geloofsgemeenschap. Naast een persoonlijk element kent een godsdienst ook altijd een gemeenschappelijk element. Communio uit zich momenteel in een bepaalde manier van op elkaar betrokken zijn, gastvrijheid, geloofsbeleving, inspiratie en de bereidheid om wat je bezit met elkaar te delen.

Concelebratie
Een eucharistie waarbij meerdere priesters tegelijk voorgaan.

Concilie
Een Concilie (het Latijnse woord concilio betekent letterlijk “verenigen”) is een vergadering van bisschoppen. De Kerk kent grote en kleine vergaderingen. Het grootste en belangrijkste concilie is een vergadering waarin alle bisschoppen van de hele wereld zijn verenigd onder leiding van de paus of zijn afgevaardigde.

In dit geval wordt het concilie ‘algemeen’ of ‘oecumenisch’ genoemd. De afspraken en regels van deze vergadering betekenen iets voor de hele kerk. Ze kunnen zelfs verplicht gesteld worden voor alle gelovigen.

In de loop van de geschiedenis zijn er 21 van deze algemene concilies geweest. Het laatste was het Tweede Vaticaans Concilie.

Andere concilies of vergaderingen worden provinciaal (per kerkprovincie) of diocesaan (per bisdom) gehouden. Ze worden per belang telkens anders genoemd.

Dalmatiek
Dalmatiek heet het bovenkleed van een diaken. Het werd oorspronkelijk gemaakt van Dalmatische wol. Vandaar de naam. Wat vorm betreft, lijkt een dalmatiek op een tunica. (afbeelding) Het grote verschil met het kazuifel is dat een dalmatiek mouwen heeft en een kazuifel niet.
De kleur van de dalmatiek wordt bepaald aan de hand van de kalender van het kerkelijk jaar.

Deken
Het woord deken komt van het Latijnse woord decanus, dat ‘aanvoerder van tien soldaten’ betekent. In de kerk is een deken een priester die door de bisschop wordt benoemd tot leider van een dekenaat. Het bisdom ’s-Hertogenbosch heeft 26 dekenaten. Een deken installeert nieuwe pastoors en gaat bij parochies op bezoek. Hij heeft de taak om het pastoraat in zijn een dekenaat te bevorderen en te coördineren.

Diaconie
Diaconie is het verzamelbegrip binnen de Kerk voor onderlinge dienstverlening en hulp aan mensen die arm, ziek of in nood zijn. Het houdt verband met het ambt van ‘diaken’, dat van het Griekse ‘diakonos’ komt en ‘dienaar’ betekent. Het verwijst rechtstreeks naar Jezus, die ook altijd heeft gezegd dat Hij niet was gekomen om te heersen, maar om te dienen.

Diaken
Het woord diaken komt van het Griekse woord diakonos en betekent ‘dienaar’. Een diaken wordt in de Kerk beschouwd als drager van een ambt dat door de apostelen werd ingesteld. De eerste twaalf bisschoppen (de apostelen) kozen zeven personen uit die voor de armen moesten zorgen. Nog altijd wordt een diaken door de bisschop gewijd en ontvangt hij daarmee de derde (laagste) graad van het Wijdingssacrament. Op grond hiervan treedt hij op in naam van de Kerk.

Een diaken neemt deel aan de drie dienende taken die er in de Kerk zijn: hij zet zich in voor mensen die arm, ziek of in nood zijn (diaconie). Verder is het zijn taak om het evangelie te verkondigen en uit te leggen (catechese). En ten derde assisteert hij bij de eucharistie, dient hij het sacrament van de doop toe, zegent hij huwelijken in, leidt hij uitvaarten en verricht allerlei zegeningen (liturgie).

Sinds het Tweede Vaticaans Concilie is het diaconaat als een zelfstandige wijdingsgraad hersteld en zijn er twee soorten diakens te onderscheiden: de ‘transeunt’ diaken en de ‘permanent’ diaken.

Dienst van de tafel
Terwijl de Dienst van het woord de bedoeling heeft Gods heil te verkondigen, wil de dienst van de tafel deze vooral gedenken. Deze gedachtenis aan Jezus gaat terug op de laatste maaltijd van zijn leven, toen hij het brood nam, de dankzegging uitsprak, het brood brak en het aan zijn leerlingen gaf. De gaven van brood en wijn worden bereid en op het altaar gezet. De mensen kunnen zich in hun gaven aansluiten door bij te dragen aan de collecte. In de Dienst van de tafel is het tafelgebed het belangrijkste gebed. Dit gebed wordt ook wel de grote lofprijzing, het eucharistisch gebed of het grote dankgebed genoemd. Hierin danken we voor de aanwezigheid van Jezus in de tekenen van brood en wijn.

Dienst van het woord
De dienst van het woord is het eerste belangrijke onderdeel van de eucharistieviering. Deze Dienst van het Woord kan ook als een zelfstandige liturgieviering plaatsvinden. In het Woord wordt het heil van God verkondigd.
De eerste lezing komt meestal uit het Eerste Testament (behalve in de paastijd) en is gekozen met het oog op de evangelielezing. De tekst wordt voorgedragen door iemand uit de kerk (een lector) aan de ambo.
Daarna volgt een gesproken of gezongen psalm. Soms is er dan een tweede lezing genomen uit het Tweede Testament. Voor de lezing uit het evangelie klinkt het alleluia. De lezing uit het evangelie is de belangrijkste van de dienst van het woord. Daarom wordt het lezen ervan met gebaren van eerbied omringd, zoals kaarsen en wierook. De mensen gaan staan om er naar te luisteren.

Diocees
zie onder bisdom

Doopkaars
Doopkaars is de kaars die tijdens de doop aan de paaskaars wordt aangestoken en als herinnering aan de dopeling wordt meegegeven, om ook thuis een 'licht' te zijn voor de mensen om hem heen.

Doopsel
Het doopsel is het sacrament van het geloof. Door het doopsel wordt iemand kind van God en lid van de kerkgemeenschap. Ons woord dopen komt van ‘diep’. Dopen gebeurde vroeger door onderdompeling. Nu wordt bij het doopsel water over de dopeling uitgegoten en wordt de geloofsbelijdenis gebeden. De dopeling wordt gezalfd met chrisma en ontvangt een doopkaars.
Ouders die een kind willen laten dopen worden geacht deel te nemen aan de doopvoorbereiding.

Informatie elders op het Internet:
Doopvoorbereiding
www.doopsel.nl

Doopvont
Een doopvont is het bekken waarin het gewijde doopwater wordt bewaard. De doopvont bevindt zich in de doopkapel (afbeelding), een aparte ruimte in of naast de kerk.

Doop van de Heer
Met het feest van de Doop van de Heer wordt de kersttijd afgesloten. We proberen in onze parochie op deze dag stil te staan bij onze eigen doop door tijdens de eucharistieviering een kind te dopen. Vormsel

Drie-eenheid
God wordt door christenen gezien als een eenheid van drie personen: Vader, Zoon, en Heilige Geest. Vóór de schepping al, ja vóór alle tijden bestond Jezus al bij God de Vader. En Zijn Geest werkt door, ook na de verrijzenis van Jezus. We spreken van God als een drie-eenheid.

Drie-eenheid (Hoogfeest)
Op het hoogfeest van de Drie-eenheid, de eerste zondag na Pinksteren, wordt teruggekeken op drie grote christelijke feestdagen (Kerstmis, Pasen en Pinksteren) en viert de Kerk dat God bestaat in drie personen: de Vader, de Zoon (Jezus Christus) en de heilige Geest.

Driekoningen
Driekoningen is een andere naam voor het feest van de Openbaring des Heren

Duif
De duif is het symbool voor de heilige Geest én van vrede. Beide symbolen komen in de Bijbel voor. Het eerste staat beschreven bij Matteüs (hoofdstuk 3,16). De duif met olijftak verwijst naar de vrede (Genesis 8, 11-12) .

Eerste communie
De 'eerste communie' dankt zijn naam aan de communie. De eerste keer dat we hieraan deelnemen, gebeurt het plechtig. Om praktische redenen ontvangen we tijdens een eucharistieviering meestal alleen het teken van brood.

Naast de ‘eerste’ is er ook een ‘laatste communie’, het viaticum.

Eerste Testament
Het Eerste (of Oude) Testament is het eerste gedeelte van de Bijbel. Dit valt ongeveer samen met de Joodse Bijbel, de TeNaCh. De ‘T’ staat voor Tora (de zgn. boeken van Mozes), ‘N’ staat voor Nebiim (= profeten) en de ‘CH’ staat voor Chetoebim (= geschriften).

Eerste vrijdag
De devotie tot het heilig of Allerheiligst Hart van Jezus is een bijzondere spiritualiteit in de Rooms-katholieke Kerk, die geworteld is in het Tweede (of Nieuwe) Testament. Johannes schrijft over de zijde van Jezus, die door een lans doorboord werd. Oorspronkelijk bestaat de devotie uit de gewoonte om de eucharistieviering bij te wonen en te communie te ontvangen op de eerste vrijdag van negen opeenvolgende maanden.

Effeta
Effeta betekent letterlijk ‘Ga open’. Het is een gebed dat tot de dopeling kan worden gericht en waarin gevraagd wordt of deze zijn oren wil openen om het woord van God te verstaan.

Eucharistie
Het sacrament van de eucharistie (= Grieks: dankzegging) is het sacrament waarin Brood en wijn gewijd worden door de instellingswoorden die Jezus tijdens het Laatste Avondmaal uitgesproken heeft: "Dit is mijn Lichaam, dit is mijn Bloed". Met de tekenen van Brood en wijn wordt de laatste maaltijd in herinnering gebracht die Jezus voor zijn dood met zijn volgelingen hield. In tekenen van brood en wijn komt Jezus tegenwoordig bij zijn volgelingen. Een kind dat voor de eerste keer deelneemt aan deze “maaltijd des Heren”, doet Eerste communie.

Soms is het noodzakelijk, wanneer er geen priester is, de eucharistieviering te vervangen door Woord- en communieviering.

Evangelie
Het woord evangelie komt uit het Grieks en betekent: 'Blijde' (of goede) Boodschap. Een evangelie is een verhaal over het leven en de leer van Jezus Christus. Er zijn vier evangelies in het Tweede Testament opgenomen. Ze heten het evangelie van Matteüs, van Marcus, van Lucas en van Johannes. In de Kerk wordt elk jaar afwisselend uit de eerste drie evangelies gelezen.

Feestdagen
Het belangrijkste christelijke feest is Pasen. Er zijn in de Kerk veel feestdagen, die een plaats op de burgerlijke kalender hebben gekregen. Belangrijke feestdagen worden hoogfeest genoemd. Gewone feesten, bijvoorbeeld van een heilige, zijn gelijk aan de zondag.

De christelijke feestdagen
Naast de feesten rond de Heer hebben ook andere dagen in het jaar geleidelijk een bijzondere betekenis gekregen. Dat is onder meer het gevolg van de verering van de zgn. ‘heiligen’. Dat zijn inspirerende mannen en vrouwen, die in de traditie een voorname plaats hebben verworven. Het kerkelijk jaar vermeldt op vaste dagen in het jaar een feestdag van zo’n heilige.

De naam ‘heilige’ werd oorspronkelijk gebruikt voor christenen in Jeruzalem en Palestina (Hnd 9,13.32.41; 1 Kor 16,1; 2 Kor 8,4 enz.). Paulus paste de naam ook toe op de christenen uit de heidenen (Rom 1,7; 8,27, enz.). Later is men de naam gaan reserveren voor alleen die christenen die op een voorbeeldige manier door hun marteldood of levenswijze hadden laten zien wat het betekende Jezus na te volgen. Zo werden zij voorwerp van verering.

De eerste christenen kwamen bij elkaar op de sterfdag van een heilige en vierden eucharistie op of bij het graf van een heilige. Christenen geloven namelijk dat doodgaan niet het einde is, maar het binnentreden in een nieuw leven. De ‘sterfdag’ wordt gezien als de ‘geboortedag’. Heiligenfeesten zijn dan ook te typeren als ‘geboortefeesten’. Dat verklaart waarom van heiligen in de Kerk meestal de sterfdag wordt gevierd. Om deze reden worden heiligen niet alleen beschouwd als ‘figuren uit het verleden’, maar als levenden in het paradijs. Men kan tot ze bidden en om voorspraak bij God vragen. Ze worden een bindmiddel voor de geloofsgemeenschap. Ze zorgen voor de communicatie tussen de levenden en de doden. Heiligen vormen een menselijke ring rondom God.

Gebed
Een gebed is een manier om contact te hebben met God. We danken God voor het leven of het dagelijks brood. We kunnen God ook om eten, hulp of vergeving vragen. We bidden meestal rechtstreeks tot God, maar soms ook 'door Christus, Onze Heer' en ‘de heilige Geest’.

Geest
De heilige Geest is de derde Persoon van de Drie-eenheid. Mensen die geraakt zijn door Gods Geest, komen in beweging. Het is ermee zoals de wind. Die zie je niet, maar voel je wel. Evenals de wind de takken van de bomen doet bewegen, zo is het met de Geest van God … je voelt Zijn aanwezigheid. In de kunst wordt de Geest vaak voorgesteld als een duif.

Getijdengebed
Het getijdengebed is het officiële gebed van de Kerk. Het wordt over de hele wereld op vaste tijden gebeden. Centraal hierin staan de 150 psalmen. Er worden ook lofzangen uit het Eerste en Tweede Testament gezongen en een hymne die iets zegt over de geloofsbeleving in de kerk. De belangrijkste gebedstijden zijn de lauden aan het begin van de (werk)dag en de vespers aan het einde van de (werk)dag.

Geloofsbelijdenis
Een geloofsbelijdenis is een poging om het christelijke geloof in enkele woorden samen te vatten. God heeft zich in de geschiedenis op drie manieren leren kennen: in Zichzelf, in zijn Zoon en in zijn Geest. Het getal drie komt overeen met het geloof in de Drie-ene God: de Vader, de Zoon en de heilige Geest.

God
God was er van het begin af aan. Zo lezen we in de Bijbel. God is de Schepper van hemel en aarde. God heeft nog veel meer namen gekregen. Een heel bekende naam is Jahwe. Met die naam maakte God bekend zich aan Mozes bij de brandende doornstruik. God werd door Jezus Abba genoemd. Dat is Aramees en betekent ‘Vader’. God de Vader is de eerste Persoon van de Drie-eenheid.

Godslamp
De Godslamp (afbeelding) zorgt ervoor dat er altijd een brandend licht is in de buurt van het tabernakel, om van Gods bijzondere aanwezigheid te getuigen.

Goede vrijdag
Goede vrijdag is de vrijdag in de Goede Week waarop christenen het lijden en sterven van Jezus herdenken. In de naam is te horen dat er naast rouw en verdriet ook al een begin van vreugde is om wat volbracht wordt: de overwinning door het kruis.

Goede Week
Goede Week is de week vóór Pasen. In deze week wordt de intocht van Jezus in Jeruzalem herdacht (Palmzondag), zijn afscheid (Witte Donderdag) en zijn lijden en sterven (Goede Vrijdag). Soms wordt deze week ook de lijdensweek genoemd, of stille of heilige week.

Handoplegging
Het gebaar van de handoplegging vindt zijn oorsprong in de Bijbel. Bekend is het verhaal uit het evangelie waarin wordt verteld hoe Jezus kinderen zegende door hun de handen op te leggen (Marcus 10,16). Dit gebaar ontstaat doordat de ambtsdrager een of twee handen over een persoon of zaak uitstrekt. Het gebaar komt bij veel sacramenten voor, met name bij het wijdingssacrament, bij de doop en het vormsel, over brood en wijn bij de eucharistie, bij de ziekenzalving.

Heiligen
Heiligen en heiligenverering zijn in de eerste eeuwen van het christendom ontstaan bij de graven van mannen en vrouwen, die voor hun geloof hadden geleden en waren gestorven (de martelaren). Later werden ook andere inspirerende mensen tot voorbeeld genomen. Om deze heiligen te gedenken heeft de Kerk een vaste dag op de kalender aangewezen. Zo’n dag is een feestdag.

Heilige Geest
zie Geest

Hemelvaart
Hemelvaart is het hoogfeest waarop de Kerk gedenkt dat Jeus 40 dagen na Pasen is thuisgekomen bij de Vader. Nu stonden de leerlingen er alleen voor. Zij bleven negen dagen tussen Hemelvaart en Pinksteren eensgezind volharden in het gebed. Hemelvaart is elk jaar een andere datum.

Hoogfeest
Er zijn verschillen tussen de feesten van de Kerk. Dat wordt tot uiting gebracht door de liturgische kleuren. Er is ook een gradatie in feestdagen. Een hoogfeest is vaak een feestdag waarop aan Jezus (Kerstmis en Pasen) of Maria wordt gedacht. Verschillen tussen hoogfeesten en feesten zien we in de kerk bijvoorbeeld door wierook te gebruiken.

Hostie
Hostie komt van het Latijnse woord ‘hostia’, dat slachtoffer betekent. We gebruiken het woord om er het brood van de eucharistie mee aan te duiden. Vroeger namen mensen offerbrood van huis mee. Nu wordt het speciaal gebakken. Omdat de dunne witte hosties niet goed op brood lijken, worden er in onze kerk dikkere hosties (afbeelding) gebruikt met de kleur en de smaak van echt brood. De hostie die de priester gebruikt is groter om aan de mensen in de kerk te laten zien wat Jezus heeft gevraagd: breken en delen.

Informatie elders op het Internet:
Hoe worden hosties gemaakt?

Huwelijk
In het sacrament van het huwelijk verbinden man en vrouw zich aan elkaar tot een hechte, onverbrekelijke levens- en liefdesgemeenschap. Zij doen dat door elkaar hun jawoord te geven ten overstaan van een vertegenwoordiger van de kerk.

Hymne
Hymne is een lofzang of loflied, dat in de kerk wordt gezongen en niet uit de Bijbel komt. Een bekend voorbeeld is het Gloria tijdens de eucharistieviering.

Ichthus
Ichthus is Grieks voor ‘vis’. Als tekening werd in de vroegchristelijke kerk gebruikt om aan te geven dat men christen was. Het is tegenwoordig ook soms te zien op de achterkant van auto's.

Het ‘ichtusteken’ is te zien in de catacomben (de ondergrondse begraafplaatsen) in Rome. In de vijf letters van dit Griekse woord (I-Ch-Th-U-S) zagen mensen een korte samenvatting van het christelijk geloof. De letters zijn te lezen als een acroniem: een afkorting die zelf ook weer een bestaand woord vormt. De verschillende letters van het nieuwe woord ICHTHUS betekenen dan het volgende:

- I (in het Grieks ook te lezen als J) is de eerste letter van het woord Jezus in het Grieks: Ιησους = Jezus)

- CH (in het Grieks weergegeven door het letterteken χ) is de eerste letter van het woord: Χριστος = Christus)

- TH (in het Grieks weergegeven door het letterteken θ) is de eerste letter van het woord THeou (Θεου = God)

- U is de eerste letter van het woord Uios (Υιος = Zoon)

- S is de eerste letter voor Soter (Σωτηρ = Redder).

Samengevat staat er dan Ιχθυς (vis) en leest men: “Jezus Christus Gods Zoon is Verlosser".

Intentie
Een 'intentie' is een gebed voor een speciaal doel, opgedragen aan God. Men kan bidden om heil en zegen voor elkaar, uit dankbaarheid, om wijsheid en inzicht, om geluk, voor een zieke, ter nagedachtenis van iemand die gestorven is, om vrede, ter gelegenheid van een verjaardag en vele andere gebeurtenissen.

Goed beschouwd is een misintentie gewoon een offergave. Men offert iets aan God in de eredienst. Vroeger werden de offergaven altijd ‘in natura’ geschonken, toen het nog letterlijk producten waren van het land, zoals brood, wijn, vruchten of olie. De gewoonte om offergaven tijdens de offerande naar voren te brengen bestaat in ons land bijna niet meer.

In plaats daarvan wordt een offergave nu meestal gegeven in de vorm van een geldbedrag, ‘stipendium’ genoemd. Voor alle duidelijkheid: dit geldbedrag is géén betaling voor de mis, maar een gave, een geschenk aan God via de Kerk. Het stipendium is een vrijwillige bijdrage. Per dekenaat of bisdom worden er richtbedragen vastgesteld. Iemand zonder geld kan tóch aan een priester vragen voor haar of zijn intentie te bidden. Een priester is verplicht die mis op te dragen.

Wilt u een misintentie opgeven? Dat kan schriftelijk bij het parochiecentrum of via mail. Geeft u daarbij aan hoe en tijdens welke viering u de intentie wilt laten vermelden. De vrijwillige bijdrage in onze parochie bedraagt. Deze kunt u in de envelop bijvoegen of overmaken. Intenties worden tijdens de voorbeden ‘opgedragen’.

Kazuifel
Kazuifel komt van het Latijnse ‘casula’, dat ‘huisje’ betekent. Het is het mouwloze bovenkleed van de priester tijdens de eucharistieviering. Hij draagt deze over de albe. In de loop van de tijd heeft dit kleed verschillende vormen gehad. In het begin bestond hij uit een volmaakte cirkel van stof met een halsopening in het midden, later werd hij steeds smaller en stijver, het model van de klok. Heel bekend was de zgn. vioolkist of het “Romeinse model”, die stijf stond van het borduurwerk.
De kleur van de kazuifel wordt bepaald aan de hand van de kalender van het kerkelijk jaar.(afbeelding)

Kelk
De kelk (afbeelding) is de beker die gebruikt wordt bij de viering van de eucharistie. Samen met de pateen hoort deze bij het heilig vaatwerk (afbeelding) dat in de kerk wordt gebruikt. Bij het Laatste Avondmaal gebruikte Jezus de bekers die op tafel stonden, waarschijnlijk van gewoon aardewerk. Later kwamen er houten en glazen kelken. In de loop der eeuwen is men deze mooi gaan versieren en van kostbaarder materiaal gaan maken. Het binnenwerk van kelk is van goud.

Kerk
Het woord ‘Kerk’ (‘Kirche’ in het Duits) komt uit het Grieks. Het woord ‘Kyrios’ betekent ‘Heer’. ‘Kyriakè’ betekent letterlijk: toebehorend aan de Heer.

Het kerkelijk jaar
Het kerkelijk jaar wordt gevormd door alle kerkelijke feest- en gedenkdagen bij elkaar in een vaste volgorde. Dit jaar is te beschouwen als een soort eigen tijdrekening, waarin de Kerk de gebeurtenissen uit het leven van Jezus naar voren haalt. Het kerkelijk jaar begint met de eerste zondag van de Advent en eindigt met de laatste zondag door het jaar(Christus Koning).

Kerstmis
Kerstmis is het hoogfeest waarop we de geboorte van Jezus Christus vieren. Het woord komt van het Middelnederlandse Kerstesmisse. Het hoogfeest van Kerstmis wordt elk jaar op een vaste dag gevierd: 25 december.

Kersttijd
De kersttijd is de tijd die duurt van de eerste zondag van de advent tot en met de zondag na het hoogfeest van de Openbaring des Heren (Driekoningen): het feest van de doop van de Heer.

Kinderwoorddienst
Een kinderwoorddienst is een viering van het Woord speciaal voor kinderen. Deze viering is parallel aan de Dienst van het Woord tijdens de eucharistie. Na het welkom en de inleiding worden kinderen uitgenodigd naar een andere ruimte te gaan waar het Schriftwoord van de betreffende zondag aan hen wordt verteld en toegelicht. Daarna wordt erover gepraat, gezongen, gebeden, getekend of een andere creatieve verwerking gemaakt. Daarna gaan de kinderen weer terug naar de viering.

Klok
Om de hoek van de sacramentskapel hangt een klok (afbeelding), die geschonken werd bij gelegenheid van het veertig jarig bestaan van de parochie (1995). Deze luidt het begin en einde van een viering in en uit. Op de klok staan de letters IN FIDE FIDES, dat ‘geloof door vertrouwen’ betekent.

Koster
De naam ‘koster’ komt van het Latijnse ‘custos’ dat bewaker betekent. Het is een belangrijke functie in en om het kerkgebouw. In de middeleeuwen en de vroege Kerk waren kosters vaak priesters of geestelijken met een lagere wijding. In veel kerken van Rome is de koster zelfs een kardinaal, de ‘sacrista’. Tot het Tweede Vaticaans Concilie was de eerste van de lagere wijdingen die tot ‘koster’. Daarna volgden de wijdingen tot lector (=lezer) en acoliet (= misdienaar). Deze beide laatste functies zijn er nog steeds. Ze heten nu ‘aanstellingen’. Voordat iemand de diakenwijding ontvangt is hij tot lector en acoliet aangesteld.

Kruisteken
Het kruisteken is het belangrijkste herkenningsteken van christenen onder elkaar. Zegenen gebeurt vaak door over iemand of iets het tekengebaar te maken in de vorm van het kruis. Door het maken van een kruisteken zegent een gelovige zichzelf, terwijl hij zegt: "In de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest".

Laatste Avondmaal
Laatste Avondmaal is de laatste maaltijd die Jezus met zijn leerlingen hield. Het was de avondmaaltijd op het joodse paasfeest, waarop het hoofd van de tafel een stuk brood gaf aan alle deelnemers als teken van gemeenschap. Dit laatste feestmaal van Jezus werd zijn afscheidsmaaltijd.

Laatste communie
Zoals we een eerste communie kennen, bestaat er ook een ‘laatste communie’ ook viaticum genoemd. Het sluit aan bij een oude gewoonte van de kerk om ernstig zieke mensen communie thuis te brengen.

Lauden
De lauden is het traditionele morgengebed van de kerk. Het woord ‘lauden’ komt van het Latijnse ‘laudare’, dat vertaald kan worden met ‘loven’. Het gaat om het verheerlijken van de dag met behulp van gedichten. Samen met de vespers (het avondgebed) zijn ze de scharnierpunten waar het getijdengebed officiële gebed van de kerk om draait. Ze worden tegen zonsopgang gebeden.

Lectio divina
Lectio divina is een vorm van ‘biddend lezen’ (letterlijk ‘goddelijke lezing’). Deze leesmethode wordt ook wel ‘geestelijke lezing’ genoemd. Meestal verloopt deze in drie (eventueel vier) stappen:
• Lectio, d.i. een aandachtig en indringend lezen van de tekst;
• Meditatio, d.i. het beschouwen en overwegen van de tekst;
• Oratio, d.i. het gebed als antwoord op Gods stem.
• eventueel afgesloten met de “Contemplatio”, d.i. in stilte verwijlen bij God

Deze leesmethode is ontwikkeld binnen de benedictijnse traditie. Het gaat om een soort proevend herkauwen van een tekstfragment. Monniken noemden dit vroeger ruminatio, het Latijnse woord voor wat koeien met gras doen.

Een tekst die je heeft geraakt, wordt nog eens opnieuw bekeken, waarbij de deelnemer rustig associërend overweegt hoe het kwam dat zij/hij geraakt werd, wat dat eigenlijk was, en wat daarop haar/zijn antwoord zou kunnen zijn.

Lector
Lector is een voorlezer van de Schrift in de liturgie. Oorspronkelijk was het een van de lagere wijdingen van priesterkandidaten. De taak is nu vaak op leken overgegaan. Hij of zij vertegenwoordigt de gelovige gemeenschap.

Leerhuis
Het begrip Leerhuis is afkomstig uit de Joodse traditie. Het Leerhuis is niet alleen voor geleerde mensen. In een leerhuis komen gewone mensen bij elkaar, die geïnteresseerd zijn om teksten uit de Bijbel te leren begrijpen met de bedoeling er leefregels in te ontdekken voor hun eigen leven.

Liturgie
Liturgie is het totaal van de kerkelijke eredienst volgens afgesproken regels. Deze bestaat uit de handelingen van de gelovigen, in het bijzonder alle rituele handelingen en gebeden, de bediening van de sacramenten, het getijdengebed en de verkondiging. Koorleden, lectoren, acolieten, collectanten en vele anderen hebben hierin een taak. Samen zorgen zij binnen de liturgische vieringen voor een goed samenspel.

De liturgische kalender en liturgische kleuren
De Kerk heeft een eigen kalender of tijdrekening. Deze wordt het ‘kerkelijk jaar’ genoemd. Dit begint met de eerste zondag van de advent en duurt tot en met het feest van 'Christus, Koning van het heelal'.

Onze site laat in de linker bovenhoek zien waar we ons in het jaar bevinden en welke ‘liturgische kleur’ in de kerk staat aangegeven.
Hierbij volgen we de liturgische kalender uit het Directorium voor de Nederlandse kerkprovincie.

In dit jaar (29 november 2009 t/m 27 november 2010) wordt in de zondagsvieringen vooral gelezen uit het evangelie van Lucas jaarcyclus C Even. In het getijdengebed neemt men de lezingencyclus van jaar II.

Groen	voor normale dagen
Paars	voor boete
Rood	voor martelaren
Wit	voor feestdagen

Liturgische kleding
De liturgische kleding die pastores dragen is anders dan die van de acoliet. Acolieten dragen een eenvoudige gebedsmantel of toga (afbeelding). Priesters, pastoraal werkers en diakens zijn te herkennen aan een kleur. Zij dragen een gekleurd bovenkleed of kazuifel (voor de priester), een schouderkleed of sjaal (afbeelding) (voor de pastoraal werkende) en voor de diaken een dalmatiek .

Lofzang
Lofzang of loflied is een gezang dat de grootheid van God bezingt en de dingen die Hij tot stand brengt. Een bekende lofzang is de lofzang van Maria, het magnificat. Lofzangen hoort tot de vaste onderdelen van het getijdengebed.

Maria
Maria is de naam van de moeder van Jezus. Zij is een voorbeeld voor alle gelovigen, omdat ze de juiste geloofshouding had. Er zijn verschillende dagen in het jaar waarop de Kerk speciaal aan Maria denkt: de feestdagen van Maria. We vieren bijvoorbeeld het hoogfeest van Maria Boodschap (25 maart) en het hoogfeest van Maria Tenhemelopneming (15 augustus).

Mariaverering
Maria wordt in de Rooms-katholieke Kerk op een bijzondere manier herdacht. Allereerst gebeurt dat in de maanden mei (Mariamaand) en oktober (rozenkransmaand).

Gelovigen hebben eeuwenlang de hulp van Maria ingeroepen. Zij heeft allerlei titels gekregen op grond van kwaliteiten die haar werden toegedacht: Maria, de zoete moeder, Sterre der Zee, de Moeder van smarten, troosteres van de bedrukten, koningin van de apostelen, enz.

In onze parochie wordt sinds de oprichting bijzondere aandacht geschonken aan “Maria, oorzaak onzer blijdschap”.

In Tongeren, de bakermat van het christendom in onze streken, worden elke zeven jaar de Kroningsfeesten gevierd ter ere van Maria, Oorzaak Onzer Blijdschap.

Informatie elders op het Internet:
www.kroningsfeesten.be

Mariafeesten
De feestdagen van Maria volgden aanvankelijk de feesten van Christus. Men vierde de geboorte van Jezus en dus ook de geboorte van Maria, en de hemelvaart van Jezus leidde tot de viering van Maria ten Hemelopneming, enzovoorts.

Vier hoofddagen uit het leven van Maria werden in de Kerk vastgesteld, waarop zij speciaal vereerd zou worden: Maria-Boodschap (25 maart), Maria-Lichtmis (2 februari), Maria ten Hemelopneming (15 augustus) en Maria-Geboorte (8 september). Men zou kunnen zeggen dat er in elk seizoen een feest is, om ons er steeds aan te herinneren dat Maria bij haar Zoon voor ons ‘een goed woordje kan doen’. De vier oudste Mariafeesten corresponderen met de vier zegeningen, die de engel in de groeten aan Maria overbrengt:

Wees gegroet, Maria:
vol van genade, de Heer is met u:
Gij zijt de gezegende onder de vrouwen:
en gezegend is Jezus, de vrucht van Uw schoot:

25 maart
15 augustus
8 september
2 februari

Deze vormen tevens het begin van het weesgegroet.

Andere gebruiken rond Maria
Een van de wijdst verspreide gebruiken rond Maria is de bedevaart of pelgrimstocht naar bedevaartsplaatsen waar Maria is ‘verschenen’. Lourdes, Fatima, Scherpenheuvel, Kevelaer, enzovoort.

Een rozenkrans is een manier van bidden, waarbij telkens na een onzevader tien weesgegroeten worden gebeden, en besloten met een ‘ere zij de Vader’. Deze tien samen worden ‘tientje’ genoemd. Om de tel niet kwijt te raken gebruikt met een gebedssnoer met kralen, die ook rozenkrans wordt genoemd. Het bidden van de complete rozenkrans telt vijftien tientjes, overeenkomstig de verdeling van de vijf blijde momenten van het moederschap van Maria, de verdrietige en geloofsmomenten (de vijf ‘blijde, droevige en glorievolle geheimen’. Maar meestal beperkt men zich tot een derde deel: het rozenhoedje.

Een ander gebed is het zogenaamde ‘Angelus’ of ‘Engel des Heren’. Dit is een kort gebed, een overblijfsel uit de Middeleeuwen, toen klokgelui drie maal per dag het Heilig uur aankondigde. Het is de dankzegging voor de menswording van Gods Zoon. Het is één van de bekendste gebeden die samenvallen met het luiden van de klokken.

Martelaar
Het woord martelaar komt uit het Grieks (martyros = getuige). Een martelaar is iemand die getuigenis aflegt van zijn geloof in Christus en vrijwillig zijn leven offert.

Messias
Christus is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse 'Messias' en betekent letterlijk 'Gezalfde'. Later is men deze titel als eigennaam gaan gebruiken voor de gezalfde bij uitstek: Jezus Christus.

Misdienaar
zie onder acoliet

Oecumene
Oecumene is een Grieks woord (oikoemenè) dat al in de Bijbel (Mt 24,14) voorkomt en letterlijk betekent: de gehele bewoonde wereld. Als verschillende kerken over oecumene praten, bedoelen ze de toenadering tot elkaar, en de punten waarop zij met elkaar willen samenwerken.

Offerande
De offerande is het gedeelte van de eucharistieviering waarin de gaven van brood en wijn worden aangeboden. Gewoonlijk gebeurt dat tegelijk met de collecte. Het gaat vooral om de symbolische betekenis van brood en wijn. Deze zijn door God geschapen, zijn voortgekomen uit de aarde en nodig om te leven. Deze gaven worden aan God opgedragen, daartoe worden ze omhoog geheven, en soms ook (in onze kerk alleen bij hoogfeesten) bewierookt, en begeleid door een offerandezang.

Oliesel
Het oliesel is een oude naam voor het sacrament van de ziekenzalving.

Omega
De Omega Ω is de laatste letter van het Griekse alfabet. In combinatie met de alpha α verwijst deze letter naar God, die ‘het begin en het einde’ is (Openbaring 21, 6). De letters ‘alpha en omega’ staan altijd weergegeven op de paaskaars, symbool van Christus.

Onze Vader
Onze Vader is het gebed, dat Jezus zélf aan zijn leerlingen heeft geleerd, toen ze Hem daarnaar vroegen. Het gebed bestaat uit zes wensen. Na de aanroeping (Onze Vader) richten de eerste drie wensen zich rechtstreeks tot God de Vader (‘Uw naam’, ‘Uw Rijk’, ‘Uw wil’). De laatste drie gaan over de mens (‘ons dagelijks brood’, ‘onze schuld’ en ‘verlos ons’).

Openbaring des Heren
Het hoogfeest van de Openbaring des Heren (of Epifanie) dateert al uit de 2e of 3e eeuw. Het is daarmee ouder dan Kerstmis, dat pas vanaf de 4^e eeuw gevierd wordt. De kerk van Rome heeft het feest van de Openbaring des Heren vooral gemaakt tot het feest van de Aanbidding der Wijzen. Volgens een legende uit de Middeleeuwen waren deze wijzen drie oosterse koningen en droegen zij de naam van Caspar, Melchior en Balthasar. In de volksmond wordt dit feest daarom Driekoningen genoemd.

De manier waarop Jezus zich aan de mensen openbaart gebeurt op verschillende manieren. Drie ervan worden met een apart feest gevierd: Kerstmis, de Aanbidding der Wijzen en het feest van de Doop van de Heer.

Oude Testament
zie onder Eerst Testament

Paaskaars
Paaskaars is een grote kaars (afbeelding), die symbool staat voor Christus, het ‘Licht van de wereld’. Elk jaar wordt tijdens de paaswake een nieuwe paaskaars (met het jaartal) de kerk binnengedragen. De paaskaars is versierd met allerlei tekens, zoals: de Griekse letters alfa en omega (begin en einde) en vijf wierookkorrels (de vijf kruiswonden).

Paaswake
De Paaswake is de kerkelijke viering waarmee het hoogfeest van Pasen begint. Dit feest begint al op de avond vóór de dag van Pasen. We blijven wakker en ‘houden de wacht’ of ‘waken’ tot het nieuwe licht verschijnt. De mensen in de kerk zitten in het donker en begroeten het Licht van Christus. Ze verspreiden het licht door hun kaarsje aan te steken aan een speciale kaars: de paaskaars.

Palmpaasstok
Een Palmpaasstok bevat in de top een palmtakje (verwijzing naar Palmzondag) met daar bovenop de een broodhaantje (verwijzing naar Witte Donderdag); de stok is gemaakt in de vorm van een houten kruis (verwijzing naar Goede vrijdag) en wordt voorzien van allerlei voorjaarssymbolen (die verwijzen naar Pasen), zoals eieren, pruimen, rozijnen, slingers, e.d. Na een viering in de kerk brengen kinderen deze naar mensen die vanwege hun leeftijd of ziekte niet naar de kerk kunnen komen.(afbeelding)

Palmpasen
Palmpasen is de populaire naam voor Palm- of passiezondag, de zondag waarmee de Goede week begint.

Palm- of Passiezondag
Palm- of Passiezondag is de naam voor de zondag waarmee de Goede week begint. Volgens oud gebruik maken kinderen een palmpaasstok, die zij naar mensen brengen die vanwege hun leeftijd of ziekte niet naar de kerk kunnen komen.

Pasen
Pasen is het feest waarop we de verrijzenis van Christus vieren. Het is het belangrijkste christelijke feest. We vieren Pasen op de eerste zondag ná de volle maan in de lente. Dat is elk jaar een andere datum. We vieren ook Pasen op elke zondag.

Passiezondag
Passiezondag de oude benaming van het tegenwoordige Palm- of Passiezondag

Paastijd
De paastijd is de tijd die duurt van paaszaterdag tot en met het hoogfeest van de Drie-eenheid (de zondag na Pinksteren).

Parochie
Een ‘parochie’ is allereerst een bepaalde gemeenschap van christengelovigen. Het komt van het Griekse werkwoord ‘paroikeoo’, dat letterlijk betekent: erbij of ernaast wonen. Later werd het: in den vreemde wonen, inwonen, zonder burgerrecht. Het leven van christenen is te vergelijken met een pelgrimstocht in den vreemde.
Omdat christenen meestal in een bepaald gebied of territorium wonen, wordt met het woord parochie vaak het gebied bedoeld. Er zijn ook parochies, die alleen voor bepaalde personen zijn opgericht, voor studenten bijvoorbeeld, of voor Antilianen of voor Polen in ons land.

Pastor
Iemand die pastoraal werk doet, wordt ‘pastor’ genoemd, dat is Latijn voor ‘herder’. Een pastor kan iemand zijn die tot priester of diaken is gewijd. Maar ook pastoraal werksters en werkers worden vaak pastor genoemd, omdat zij een deel van het pastoraat verzorgen.

Pastoraal werksters
Iemand die pastoraal werk doet, wordt vaak ‘pastor’ genoemd. Dat kan iemand zijn die tot priester of diaken is gewijd. Maar ook pastoraal werksters en werkers worden vaak pastor genoemd, omdat zij een deel van het pastoraat verzorgen.

Pastoraat
Pastoraat is een ander woord voor de pastorale zorg, een verzamelwoord voor al het werk dat door een pastor wordt gedaan.

Pastoor
Een pastoor is een priester die de leiding in een parochie heeft en aan wie het pastoraat in een parochie is toevertrouwd. Hij is door de bisschop benoemd.

Pateen
De pateen (afbeelding) (van het Latijnse ‘patina’) is een gladde, ronde schotel. Samen met de kelk hoort deze bij het heilige vaatwerk (afbeelding) dat in de kerk wordt gebruikt. Het binnenwerk van pateen en kelk is van goud.

Paulus
Paulus is de Latijnse vorm van de Hebreeuwse naam Saul, dezelfde als de eerste koning van de Israëlieten. Saulus betekent letterlijk 'hij om wie gebeden is'. Hij studeerde bij de wijze rabbi Gamaliël. Paulus bestreed de opvattingen van Jezus en zijn volgelingen en was het er mee eens dat diaken Stefanus met stenen werd bekogeld en daardoor omkwam. Later onderweg naar Damascus om nieuwe 'christenen' gevangen te nemen, viel hij van zijn paard. Er voltrok zich bij hem een wonderlijke bekering: vanaf dat moment was hij vóór het christelijk geloof (Hnd 22). Met een beroep op zijn Romeins staatsburgerschap mocht hij niet via de kruisdood omgebracht worden, maar door het zwaard. Zijn attribuut is dan ook het zwaard. Dat is in het logo van de parochie (afbeelding) te zien.

Paus
Paus (van het Latijnse ‘papa’ = vader) Deze is de opvolger van Petrus, de bisschop van Rome. Hij is het hoofd van de katholieke Kerk. De huidige paus heet Benedictum XVI. Hij is de 264^e opvolger van Petrus.

Informatie elders op het Internet:
www.vaticaan.va

Permanent diaken
Een permanent diaken is iemand die de laagste graad van het wijdingssacrament heeft ontvangen met de bedoeling blijvend (= permanent) diaken te blijven. In veel gevallen betreft het een gehuwde man.

Vele permanente diakens blijven voor hun levensonderhoud na hun wijding hun beroep uitoefenen.

Er zijn ook diakens die zijn volledig zijn vrijgesteld voor hun ambt en zending. In dat geval worden zij er ook voor bezoldigd.

Petrus
Petrus betekent letterlijk ‘rots’. Volgens het evangelie van Johannes krijgt Simon, zoals Petrus eerst heette, direct bij de eerste ontmoeting met Jezus de Aramese bijnaam ‘kefas’, wat in het Grieks 'petros' en het Latijn 'petrus' is. De andere evangelisten vertellen dat hij deze naam kreeg, toen hij openlijk in Jezus de Messias erkende (Mt 16,13-20). Bij die gelegenheid ontving hij van Jezus (symbolisch) de sleutels van het Rijk der Hemelen. Zijn attribuut waarmee hij dikwijls wordt afgebeeld is dan ook sleutels. Het is ook in het logo van de parochie (afbeelding) te zien.
Petrus was de eerste leerling van Jezus. Na de verrijzenis van Jezus neemt hij de leiding van de gemeenschap in Jeruzalem op zich. Later kwam hij evenals Paulus in Rome terecht en onderging hij de marteldood onder keizer Nero (64-67).

Pinksteren
Met Pinksteren viert de Kerk het feest van de heilige Geest, de derde Persoon van de Drie-eenheid. Het valt op deze vijftigste dag van Pasen. Herdacht wordt dat de gaven van de Heilige Geest aan de leerlingen worden geschonken en de Kerk is begonnen. Pinksteren is elk jaar een andere datum.

Priester
Een priester is een man die door een bisschop is gewijd voor het kerkelijke dienstwerk. Mannen die priester willen worden, krijgen hun vorming in een seminarie.

Priesterkoor
Het priesterkoor (afbeelding) is de ruimte rond het altaar die door een verhoging van de rest van de kerk is onderscheiden. Deze ruimte is volgens de traditie alleen bestemd voor degenen die een rol spelen in de liturgie: priester, diaken, lector, cantor en acoliet of misdienaar.

Profeet
Een profeet is een ‘geroepene’, iemand die zijn mond durft open te doen en spreekt namens God. Het Griekse woord profètès betekent letterlijk ‘spreken voor of namens een ander’. In de Bijbel protesteren profeten dikwijls tegen sociaal onrecht en valse godsdienstigheid. Christenen hebben in Jezus de vervulling van de belofte gezien, waar de vroegere profeten over spraken.

Psalmen
Psalmen zijn bijbelse gedichten. In de Bijbel staan 150 psalmen, verdeeld over vijf bundels. Deze gedichten gaan over vreugde en verdriet, goed en kwaad, wanhoop en vertrouwen van mensen van alle tijden en plaatsen. Maar door alles heen is er het geloof in God. De psalmen worden gebeden of gezongen. Ze spelen een belangrijke rol in de liturgie en vormen het hoofdbestanddeel van het getijdengebed.

Pyxis
Een pyxis (afbeelding) is een gesloten doos(je) waarin reeds gewijde hosties bewaard kunnen worden. Vanaf de twaalfde eeuw wordt de pyxis vervangen door de ciborie: deze vertoont gelijkenis met de kelk, maar is gesloten met een deksel.

Sacrament
Een sacrament is een ‘heilig teken’, een werkdadig teken van God in de wereld. Een bijzonder kenmerk is dat er alledaagse voorwerpen (zoals water, brood, wijn, olie) worden gebruikt, die samen met bepaalde gebaren én woorden tot een ‘heilig teken’ worden. Ze verwijzen naar de wijze waarop Christus in ons leven komt. Het gaat steeds om een geheel van woorden, handelingen en voorwerpen.
De Katholieke Kerk kent zeven sacramenten:
doopsel, vormsel, eucharistie, boete en verzoening , ziekenzalving, wijding en huwelijk.

Sacrament van de ziekenzalving
Het sacrament van de ziekenzalving is een hulp om hoopvol te kunnen leven in de levensfase die een zieke of ouder wordende mens moet doormaken.
Vroeger werd dit sacrament het ‘sacrament van het oliesel’ genoemd, omdat men de toediening ervan vaak uitstelde tot op het sterfbed.
Momenteel wordt de laatste communie gezien als het laatste sacrament. Dit wordt ‘viaticum’ genoemd.
In onze parochie wordt jaarlijks op dinsdagmiddag na Nationale Ziekenzondag een gemeenschappelijke ziekenzalving georganiseerd, een viering zoals bij alle andere Sacramenten. Daarmee is duidelijk dat het een kerkelijk gebeuren is en plaatsvindt in de parochiekerk waaraan ook de familie van de zieken en de parochiegemeenschap kan deelnemen. Voor meer informatie klikt u hier.

Sacramentsdag
Op Sacramentsdag wordt de instelling van de eucharistie, die we op Witte Donderdag vieren, nog eens op een feestelijke manier gevierd. Witte Donderdag valt in de Goede Week, waarin we het lijden van de Heer gedenken. Dan is er weinig ruimte voor een feest. Om die reden werd het in ons land, en nu nog altijd in veel landen om ons heen, op een donderdag gevierd: de tweede na Pinksteren.

Seminarie
Seminarie (van het Latijnse 'kweekschool') is de naam van het instituut, waar de godsdienstige vorming van mannen plaatsvindt die zich geroepen voelen tot een van de ambten in de Kerk.

Vasten
Vasten houdt in dat je gedurende een bepaalde tijd bewust minder voedsel en drinken tot je neemt. Vasten is van alle tijden en van alle culturen. Het bijbelse vasten is niet bedoeld om af te vallen of te ‘ontslakken’ - hoewel dit wel het effect ervan kan zijn - maar om religieuze en spirituele redenen. Men kan hierbij drie motieven onderscheiden:

Door vasten ga je helderder denken, scherper zien. Je laat materiële lasten en genoegens los en gaat openstaan voor spirituele ervaringen. Vasten is voor veel gelovigen een manier om dichter bij God te komen, maar ook dichter bij zichzelf.
Door vasten kweek je discipline en zelfdiscipline. Je wordt weerbaarder en leert nee te zeggen tegen allerlei zaken die je misschien eigenlijk niet nodig hebt.
Door vasten ondervind je aan den lijve wat het is om honger te hebben. Je leert je te verplaatsen in de situatie van mensen die aan voedsel en andere dingen gebrek hebben. Zo nodigt vasten uit tot solidariteit, tot delen met de ander.

Vooral dit laatste motief speelt een rol in de zgn. vastenactie, waarin aandacht wordt gevraagd voor kleinschalige, duurzame projecten in de Derde Wereld.

Informatie elders op het Internet:
www.vasten.nl

Veertigdagentijd
De veertigdagentijd is de voorbereidingstijd op Pasen. Vroeger werd deze periode ook wel ‘vastentijd’ genoemd. De veertigdagentijd tijd begint op Aswoensdag en duurt tot Pasen. Dat zijn eigenlijk geen veertig, maar zesenveertig dagen. Maar de zondag wordt niet meegerekend, want dat is de 'dag des Heren', waarop de verrijzenis van Christus al wordt gevierd.

Veertig is een belangrijk getal in de bijbel; veertig is het getal van de verwachting, van de voorbereiding, van boete, inkeer en bezinning, van vasten.

40 dagen en nachten duurde de zondvloed;
40 jaren trokken de Israëlieten door de woestijn, vóór ze het Beloofde Land binnen gingen;
40 dagen verbleef Mozes op de berg Sinaï;
40 dagen lang daagde de Filistijn Goliat de Israëlieten uit totdat David tegen hem ten strijde trok;
40 dagen preekte Jona boete aan de inwoners van Ninivé als teken van berouw (Jona 3,5.7);
40 dagen en 40 nachten lang vastte Jezus - na de doop in de Jordaan - in de woestijn en werd door de duivel verleid om zich voor te bereiden op zijn verkondiging (Mt 4,2);
40 dagen lang verscheen Jezus na zijn verrijzenis aan zijn leerlingen en sprak met hen.

Ook de kleur paars in de kerk verwijst naar inkeer en bekering. Een enkele keer wordt deze kleur afgewisseld door een andere, zo bijvoorbeeld op Maria Boodschap, maar steeds keert het paars weer terug. Pas met Pasen, wanneer de verrijzenis wordt gevierd, wordt het definitief vervangen door wit.

De Veertigdagentijd wordt soms ook de 'christelijke ramadan' genoemd. Pas als je het zó zegt, kunnen sommige mensen in onze tijd zich daar weer iets bij voorstellen. Want bij veertigdagentijd hoort vasten.

Informatie elders op het Internet:
www.veertigdagentijd.nl

Verrijzenis
Verrijzenis of opstanding is het verrijzen of opstaan uit het graf.

Vespers
De vespers is het traditionele avondgebed van de kerk. Het woord vespers komt van het Latijnse ‘vespera’, dat ‘avond’ of ‘tegen de avond’ betekent. Samen met de lauden (het morgengebed) vormen de vespers de scharnierpunten van het getijdengebed. Ze vormen een rustpunt voor de avond die gaat komen.
De vespers bestaat uit een hymne, twee psalmen met antifonen, een lofzang uit het nieuwe testament met antifoon, een korte schriftlezing en daarna de lofzang van Maria (magnificat) met antifoon. De viering wordt besloten met gebeden.

Viaticum
Het viaticum is de laatste communie die iemand kan ontvangen. Het woord komt van het Latijnse ‘via’ (= weg) en betekent letterlijk ‘teerspijze’ of ‘wegspijze’. Het sluit aan bij een oude gewoonte van de kerk om ernstig zieke mensen de communie te geven als voedsel voor op reis, onderweg naar het eeuwige leven. Deze communie is de laatste communie die een stervende kan ontvangen, en is feitelijk dus het laatste sacrament. Vaak wordt deze communie gegeven in combinatie met de ziekenzalving.

Vieringen
Alle liturgische vieringen in de kerk staan uiteindelijk in het teken van Pasen. Vanaf het eerste begin zijn christenen op de dag van de verrijzenis van de Heer, de eerste dag van de week, de zondag, bij elkaar gekomen om Pasen te vieren.

We kennen verschillende soorten godsdienstoefeningen:

Eucharistie
Vespers
Woord- en communieviering
Woord- en gebedsviering
Aanbidding

Vis
Het Griekse woord vis is: i-ch-th-u-s. Deze vijf letters vormen de beginletters van de vijf woorden: Ièsous, Christos, Theou, Uios, Sotèr, dat wil zeggen Jezus, Christus, Zoon (van) God, Redder. Het woord ‘vis’ is geheimtaal voor de geloofsbelijdenis van de christenen.

Vormsel
Het vormsel is het sacrament van de bevestiging. Het komt van het Latijnse ‘confirmatio’ (= bevestiging). Het wordt ook wel eens het sacrament van de volwassenwording genoemd. Het geeft kracht van de Heilige Geest voor je geloof uit te komen. In Nederland en België is het de gewoonte dat jongeren vanaf ongeveer twaalf jaar dit sacrament ontvangen.

Informatie elders op het Internet:
www.vormsel.nl

Weesgegroet
Het Weesgegroet (in het Latijn: Ave Maria) is het bekende gebed tot Maria, ontleend aan een tekst uit het evangelie van Lucas.

Wierook
Wierook betekent letterlijk ‘gewijde rook’. Deze rook ontstaat door het branden van korrels hars afkomstig van bepaalde boomsoorten. Wierrookwolken in de kerk zijn een symbool voor onze gebeden die tot God opstijgen.

Wijding
Een wijding is een ander woord voor zegening. Er wordt een gebed rechtstreeks tot God gericht om personen een bijzondere zegen (genade) te verlenen, waardoor ze veranderen. De wijding gebeurt door handoplegging of door een kruisteken met een zegenformule.

Wijdingssacrament
Door het wijdingssacrament aanvaarden mannen een kerkelijk ambt. Het ambt kent drie graden: de wijding tot diaken, tot priester of tot bisschop. De wijding gebeurt door over de wijdeling Gods zegen af te roepen. Collega’s in het ambt leggen de nieuwe wijdeling de handen op.

Wijn
In de viering van de eucharistie wordt naast brood (= hostie) ook wijn gebruikt. Deze moet gemaakt zijn van rode of witte druiven. Een oude gewoonte is om daar in de eucharistieviering een beetje water aan toe te voegen. We gedenken er het Bloed van Jezus mee.

Wijwater
Wijwater is water waarover Gods zegen is afgeroepen en waarmee personen en zaken worden gezegend. Eigenlijk is het doopwater. In de paasnacht wordt het water gezegend en apart gesteld voor de doop. In een bakje bij de ingang (wijwaterbakje) (afbeelding) komt u wat van dit water tegen. Je kunt er wat van aan je vingers nemen en je ermee besprenkelen of bekruisen om jezelf te herinneren dat je door de doop bent opgenomen in het Lichaam van Christus.

Witte Donderdag
Witte Donderdag is de donderdag in de Goede Week. 's Avonds wordt het Laatste Avondmaal van Jezus herdacht en de instelling van de eucharistie. De naam komt van het blije en feestelijke ‘wit’.

Woord- en communieviering
Een zelfstandige communieviering kan niet zonder het Woord en is altijd verbonden met de viering van de eucharistie. Deze communieviering (op eerste paasdag) is te zien als een vervolg op de eucharistie. Zo zijn uitvaarten in onze kerk vrijwel altijd een woord- en communieviering.
De volgorde in zo’n viering wijkt enigszins af van de viering van de eucharistie. Na de Woorddienst volgt direct het Onzevader en de uitnodiging tot de communie en de uitreiking van het heilig Brood en wordt het communiegebed gebeden als dankzegging voor de gaven van de eucharistie.

Woord- en gebedsviering
Karakteristiek voor een viering van woord en gebed (zoals op Aswoensdag en Goede Vrijdag) is dat het altaar niet gebruikt wordt. Naast de viering van het Woord wordt er gezongen en gebeden, met name in de voorbede. Er is veel tijd voor stilte, waarin de mens tot zichzelf kan komen.

Zalig
We wensen elkaar een ‘zalig, gezegend of gelukkig’ kerstfeest en nieuwjaar. Deze woorden verwijzen naar kern van de verkondiging van Jezus. Hij noemde de armen van geest zalig, de mensen die wisten wat verdriet was, de mensen die snakten naar gerechtigheid. Jezus trok partij voor hen. "God wil dat alle mensen zalig worden en tot de kennis der waarheid geraken", schreef Paulus (1 Tim. 2, 4). Door het elkaar toe te wensen neem je al deel aan Gods heil, aan het eeuwige geluk.

Zangerspoort
De zangerspoort is naam van de deur achter de Pauluszaal (afbeelding). Deze deur is als toegang voor de kerk afgesloten, wegens het gebrek aan controle. Momenteel is ze alleen maar de nooduitgang van de kerk en Pauluszaal.

Zegen
Zegen is het woord waarmee mensen en voorwerpen voor een bepaald doel worden gewijd. Ze blijven wat ze zijn. Zegenen gebeurt door het uitspreken van een gebed en het maken van een kruisteken.

Ziekenzalving
De ziekenzalving is het sacrament dat mensen kracht geeft en opbeurt. Er wordt gebeden om het behoud van de zieke. Dit sacrament verwijst ook naar het lijden en sterven van Christus. De ziekenzalving wordt toegediend wanneer mensen het einde van hun leven voelen naderen.

Informatie elders op het Internet:
www.ziekenzalving.nl

Zondag
De zondag is de eerste dag van de week. In Rome heette deze dag ‘dies solis’: dag van de zon, genoemd naar de planeet. Daar komt ook het Nederlandse woord 'zondag' vandaan, evenals ‘Sunday’ in het Engels en ‘Sonntag’ in het Duits. De eerste dag van de week wordt gevierd als ‘de dag van de Heer’, omdat Christus op die dag is verrezen. De belangrijkste zondag is Pasen. Elke zondag wordt Pasen opnieuw gevierd. In het Latijn wordt deze dag ‘dies dominica’ genoemd (letterlijk ‘dag van de Heer’). Daarvan is ‘dimanche’ (Frans) en ‘domingo’ (Spaans) afgeleid.

Informatie elders op het Internet:
zondagsrust

Zondagen door het jaar
De zondagen buiten de paas- en kersttijd worden 'zondagen door het jaar’ genoemd. Het ritme van het jaar bepaalt welk moment uit het leven van Jezus onder de aandacht wordt gebracht. De lijn in dit kerkelijk jaar wordt bepaald door de viering van de goede boodschap die God komt brengen in Jezus, en de symbolische manier van dit vieren. In die tijd vallen er andere gedenkdagen zoals Drie-eenheid, Sacramentsdag of Maria-ten Hemelopneming, Allerheiligen, enzovoort.

Zondagen van Pasen
De ‘zondagen van Pasen’ zijn de zeven zondagen tussen Pasen en Pinksteren. Pasen is het belangrijkste feest en wordt daarom vijftig dagen lang gevierd. Deze hele tijd blijft de vreugde van Pasen naklinken en de zondagen van deze paastijd worden daarom ‘zondagen van Pasen genoemd’.